किन हेर्ने ‘१२ मे’ नाटक?
प्रगतिवादी साहित्यकार मोहनविक्रम सिंहद्वारा लिखित ऐतिहासिक नाटक ‘१२ मे’ आगामी भदौ २१ गते काठमाडौंस्थित नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको सम–प्रेक्षालयमा दिउँसो २:०० बजे मञ्चन हुँदैछ। रक्तिम सांस्कृतिक अभियानको आयोजनामा प्रस्तुत हुन लागेको यो नाटक केवल एउटा सांस्कृतिक प्रस्तुति मात्र होइन, नेपालको प्रगतिशील आन्दोलनको इतिहास, विचार र संघर्षलाई जीवन्त रूपमा प्रस्तुत गर्ने सशक्त कलात्मक दस्तावेज पनि हो।
इतिहासको एउटा महत्वपूर्ण अध्याय
यस नाटकको आधार मे १२, १९८६ मा नयाँ दिल्लीमा भएको ऐतिहासिक प्रदर्शन हो। तत्कालीन अखिल भारत नेपाली एकता समाज (हाल मूल प्रवाह अखिल भारत नेपाली समाज) ले राष्ट्रिय पञ्चायत निर्वाचन बहिष्कारको पक्षमा आयोजना गरेको उक्त प्रदर्शनमा भारतीय प्रहरीले १० महिलासहित ९५ जना नेपाली आन्दोलनकारीलाई गिरफ्तार गरी जेल चलान गरेको थियो। नयाँ दिल्लीको तिस हजारी र पटियाला अदालतको आदेशअनुसार उनीहरूलाई तीन महिनासम्म जेलमा राखिएको थियो।
यो घटना नेपाली जनवादी आन्दोलनको एउटा महत्वपूर्ण र स्मरणीय अध्यायका रूपमा इतिहासमा अंकित छ। ‘१२ मे’ नाटकले त्यही संघर्ष, त्याग र राजनीतिक प्रतिबद्धतालाई रंगमञ्चमार्फत दर्शकमाझ जीवन्त बनाउने प्रयास गरेको छ।
केवल इतिहास होइन, वर्तमानको पनि ऐना
यद्यपि नाटकको शीर्षक ‘१२ मे’ ऐतिहासिक घटनासँग जोडिएको छ, यसको विषयवस्तु त्यतिमै सीमित छैन। नाटकले कम्युनिस्ट आन्दोलनभित्र देखापर्ने अवसरवाद, पदलोलुपता, निम्न–पूँजीवादी सोच, वैचारिक विचलन, साथै प्रेम, विवाह र व्यक्तिगत सम्बन्धमा देखिने अवसरवादी प्रवृत्तिमाथि पनि तीखो प्रहार गरेको छ।
यस अर्थमा ‘१२ मे’ केवल विगतको पुनःस्मरण होइन; यसले वर्तमान राजनीतिक, सामाजिक र नैतिक अवस्थामाथि गम्भीर प्रश्न उठाउँदै दर्शकलाई सोच्न बाध्य बनाउँछ। यही कारणले आजको परिवेशमा पनि यो नाटकको सान्दर्भिकता उत्तिकै बलियो देखिन्छ।
अनुभवी कलाकारहरूको प्रस्तुति
नाटकलाई प्रभावशाली बनाउन लामो समयदेखि नेपाली रंगमञ्चमा सक्रिय अनुभवी तथा व्यावसायिक कलाकारहरू तयारीमा जुटिरहेका छन्। सशक्त अभिनय, यथार्थपरक प्रस्तुति र ऐतिहासिक विषयवस्तुको संयोजनले दर्शकलाई एउटा फरक अनुभूति दिने अपेक्षा गरिएको छ।
किन हेर्ने ‘१२ मे’?
यदि तपाईं इतिहासलाई बुझ्न चाहनुहुन्छ, राजनीतिक आन्दोलनका उतारचढावलाई कलात्मक रूपमा अनुभव गर्न चाहनुहुन्छ, वैचारिक बहसलाई रंगमञ्चमा हेर्न चाहनुहुन्छ वा समाज र राजनीतिका जटिल प्रश्नहरूमाथि नयाँ दृष्टिकोण प्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने ‘१२ मे’ नाटक तपाईंका लागि अवश्य हेर्नुपर्ने प्रस्तुति हो।
संघर्षको इतिहास, विचारको शक्ति र कलाको प्रभावलाई एउटै मञ्चमा अनुभूति गराउने यो नाटक नेपाली रंगमञ्चको एउटा महत्वपूर्ण प्रस्तुति बन्ने अपेक्षा गरिएको छ।
* समीर सिंह
